Πολυτεχνείο και Χούντα: Τι μαθαίνουν τα παιδιά στα σχολεία και τι πραγματικά συνέβη πίσω από τις σελίδες της Ιστορίας;

Toυ Παντελή Κυδώνη

Η 17η Νοεμβρίου δεν είναι απλώς μια σχολική γιορτή, ούτε μια επέτειος που εξαντλείται σε τραγούδια, ποιήματα και φωτογραφίες. Είναι μια από τις πιο σημαντικές και σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Είναι η ιστορία μιας δικτατορίας που στέρησε από τους Έλληνες την ελευθερία τους, αλλά και μιας γενιάς νέων ανθρώπων που αποφάσισε να αντισταθεί, γνωρίζοντας ότι μπορούσε να πληρώσει αυτή την απόφαση ακόμη και με τη ζωή της.

 

Κάθε Νοέμβριο, οι μαθητές καλούνται να θυμηθούν την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Όμως ένα ουσιαστικό ερώτημα παραμένει: Πόσα πραγματικά γνωρίζουν για τη Χούντα, για το πώς επιβλήθηκε, για όσα συνέβησαν εκείνα τα χρόνια και, κυρίως, για το πραγματικό νόημα της εξέγερσης;

 

Η Ιστορία δεν πρέπει να διδάσκεται ως μια τυπική σχολική υποχρέωση. Πρέπει να διδάσκεται με
γεγονότα, τεκμήρια, ιστορικές μαρτυρίες και ερωτήματα. Γιατί η δημοκρατία δεν προστατεύεται
όταν απλώς θυμόμαστε μια ημερομηνία, αλλά όταν καταλαβαίνουμε τι συνέβη και γιατί δεν πρέπει
να επαναληφθεί.

Από την 21η Απριλίου 1967 στην εξέγερση του Νοεμβρίου 1973

Στις 21 Απριλίου 1967, μια ομάδα αξιωματικών του στρατού κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα. Η Ελλάδα μπήκε σε μια επταετή περίοδο δικτατορίας, με επικεφαλής αρχικά τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και άλλους στρατιωτικούς. Το Σύνταγμα ουσιαστικά καταργήθηκε, τα πολιτικά κόμματα τέθηκαν εκτός νόμου, η Βουλή διαλύθηκε και οι πολιτικές ελευθερίες περιορίστηκαν δραματικά.

 

Η λογοκρισία έγινε καθημερινότητα. Εφημερίδες, ραδιόφωνο και άλλες μορφές ενημέρωσης ελέγχονταν από το καθεστώς. Πολίτες συνελήφθησαν επειδή διαφωνούσαν με τη δικτατορία, ενώ χιλιάδες άνθρωποι εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν ή βασανίστηκαν. Η ΕΣΑ και οι μηχανισμοί ασφαλείας χρησιμοποιήθηκαν για τον εκφοβισμό και την καταστολή κάθε αντίστασης.

Αυτή είναι η πραγματική εικόνα της περιόδου και δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως μια απλή πολιτική αλλαγή ή ως μια περίοδος κατά την οποία επικρατούσε απλώς αυστηρότερη διακυβέρνηση. Επρόκειτο για κατάλυση της δημοκρατίας.

 

Το φοιτητικό κίνημα άρχισε σταδιακά να οργανώνεται και να αντιδρά. Προηγήθηκαν οι κινητοποιήσεις της Νομικής τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1973. Η αντίσταση, όμως, κορυφώθηκε τον Νοέμβριο.

Στις 14 Νοεμβρίου 1973, φοιτητές κατέλαβαν το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Αθήνα. Πολύ γρήγορα, η κινητοποίηση ξεπέρασε τα όρια μιας φοιτητικής διαμαρτυρίας. Χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν γύρω από το ίδρυμα, ενώ ο αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός μετέδιδε μηνύματα αντίστασης και καλούσε τον λαό να συμπαρασταθεί.

 

Το «Εδώ Πολυτεχνείο» έγινε η φωνή μιας κοινωνίας που δεν ήθελε πλέον να ζει υπό τον φόβο.

Το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» δεν ήταν μια απλή φράση σε έναν τοίχο. Συμπύκνωνε την απαίτηση για αξιοπρεπή ζωή, ελεύθερη μόρφωση και δημοκρατία.

 

Τη νύχτα της 16ης προς τη 17η Νοεμβρίου, το καθεστώς αποφάσισε να καταστείλει την εξέγερση
με στρατιωτική δύναμη. Ένα άρμα μάχης εισέβαλε στο Πολυτεχνείο, γκρεμίζοντας την κεντρική
πύλη. Ακολούθησαν συλλήψεις, ξυλοδαρμοί, τραυματισμοί και πυροβολισμοί στους γύρω
δρόμους. Η καταστολή δεν περιορίστηκε στον χώρο του ιδρύματος, αλλά επεκτάθηκε σε ολόκληρο
το κέντρο της Αθήνας.

Οι νεκροί και η αλήθεια πίσω από τις αμφισβητήσεις

Ένα από τα ζητήματα που συχνά χρησιμοποιούνται για να αμφισβητηθεί η ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου αφορά τους νεκρούς.

Χρειάζεται εδώ να ξεκαθαριστεί κάτι με απόλυτη ακρίβεια: δεν έχει τεκμηριωθεί θάνατος μέσα στον
χώρο του Πολυτεχνείου από την εισβολή του άρματος. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν νεκροί από την καταστολή της εξέγερσης.

 

Η ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών έχει τεκμηριώσει 24
νεκρούς από τα γεγονότα και την καταστολή τους, κυρίως στους γύρω δρόμους και σε άλλα σημεία
της Αθήνας. Υπήρξαν επίσης εκατοντάδες τραυματίες και μαζικές συλλήψεις. Επομένως, η απουσία τεκμηριωμένων νεκρών μέσα στο κτίριο δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα ότι δεν υπήρξαν θύματα ή ότι η εξέγερση δεν ήταν αιματηρή.

Τι διδάσκονται σήμερα τα παιδιά στα σχολεία;

Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα που αξίζει να απασχολήσει γονείς, εκπαιδευτικούς και
ολόκληρη την κοινωνία.

 

Το Πολυτεχνείο διδάσκεται στα σχολεία, όμως η έκταση και ο τρόπος παρουσίασης των γεγονότων δεν ήταν πάντοτε ίδιοι. Μάλιστα, πρόσφατη παρουσίαση επιστημονικής μελέτης για τα ελληνικά σχολικά εγχειρίδια ανέδειξε ότι σε αρκετά βιβλία η εξέγερση περιγράφεται συνοπτικά, ενώ σε ορισμένα παλαιότερα εγχειρίδια δεν υπήρχε καν αναφορά σε αυτήν.

 

Η έρευνα των Άγγελου Παληκίδη και Γιάννη Ευαγγέλου εξετάζει έντεκα εγχειρίδια Ιστορίας που χρησιμοποιήθηκαν από το 1975 μέχρι σήμερα. Αναδεικνύει διαφορές στον τρόπο παρουσίασης, αλλά και σημαντικές παραλείψεις ως προς τα πολιτικά και κοινωνικά αιτήματα των εξεγερμένων.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν πρέπει να γιορτάζεται το Πολυτεχνείο. Αυτό δεν αμφισβητείται. Το ερώτημα είναι αν τα παιδιά μαθαίνουν πραγματικά τι συνέβη ή αν περιορίζονται σε μια σχολική εκδήλωση με τραγούδια, ποιήματα και αναφορές σε ιστορικές φωτογραφίες.

 

Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές της δικτατορίας, πώς λειτουργούσε το καθεστώς, τι σημαίνει λογοκρισία, γιατί υπήρχαν πολιτικοί κρατούμενοι, τι ήταν τα βασανιστήρια και γιατί οι νέοι εκείνης της εποχής διακινδύνευσαν τη ζωή τους.

Πρέπει επίσης να μάθουν να ξεχωρίζουν την ιστορική τεκμηρίωση από την προπαγάνδα, ανεξάρτητα από το ποιος την εκφράζει.

Το Πολυτεχνείο δεν έριξε τη Χούντα, αλλά αποκάλυψε την αδυναμία της

Υπάρχει ακόμη μία ιστορική λεπτομέρεια που συχνά δεν εξηγείται επαρκώς. Η εξέγερση του
Πολυτεχνείου δεν οδήγησε στην άμεση πτώση της δικτατορίας. Στις 25 Νοεμβρίου 1973, ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και εγκαθίδρυσε ένα ακόμη σκληρότερο δικτατορικό καθεστώς.

 

Η οριστική κατάρρευση της Χούντας ήρθε τον Ιούλιο του 1974, μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε. Η Ελλάδα επέστρεψε στη δημοκρατική διακυβέρνηση στις 24 Ιουλίου 1974.

 

Το Πολυτεχνείο, ωστόσο, είχε ήδη αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά του. Έδειξε ότι ο φόβος μπορούσε να νικηθεί και ότι η αντίσταση στη δικτατορία δεν ήταν υπόθεση μόνο λίγων ανθρώπων.

Η Ιστορία δεν πρέπει να ξεχνιέται ούτε να παραμορφώνεται

Πενήντα τρία χρόνια μετά, η επέτειος του Πολυτεχνείου πρέπει να αποτελεί αφορμή για ουσιαστικήσυζήτηση μέσα στις σχολικές αίθουσες. Όχι για να επιβληθούν πολιτικές απόψεις στα παιδιά, αλλά για να μάθουν να σκέφτονται, να ερευνούν και να κρίνουν.

Η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη. Κατακτήθηκε με αγώνες, θυσίες και ανθρώπους που πλήρωσαν ακριβά την απόφασή τους να μη σιωπήσουν.

 

Κανένα παιδί δεν πρέπει να μεγαλώνει αγνοώντας τι σημαίνει να ζεις χωρίς ελευθερία. Κανένας εκπαιδευτικός δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την 17η Νοεμβρίου ως μια ακόμη ημέρα που πρέπει απλώς να συμπληρωθεί στο σχολικό πρόγραμμα.

Γιατί το πραγματικό μάθημα του Πολυτεχνείου δεν βρίσκεται μόνο στην πύλη που έριξε το τανκ.

Βρίσκεται σε όσα προηγήθηκαν, σε όσα ακολούθησαν και κυρίως στην απόφαση μιας γενιάς να
φωνάξει ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται.

 

Το Πολυτεχνείο δεν χρειάζεται ούτε υπερβολές ούτε ωραιοποιήσεις. Χρειάζεται αλήθεια. Και αυτή την αλήθεια οφείλουμε να τη μεταφέρουμε στα παιδιά μας, χωρίς φόβο, χωρίς
παραλείψεις και χωρίς παραποίηση της Ιστορίας.

Σχετικές δημοσιεύσεις